Trzęsacz

Wieś położona na 15 południku długości geograficznej wschodniej. Południk ten wyznacza czas środkowoeuropejski. Celem wizyty każdego turysty w Trzęsaczu są ruiny kościoła na wysokim brzegu klifowym, które są unikatem w skali kraju. HISTORIA Wieś pierwotnie stanowiła dobra książąt szczecińskich; w 1248 roku książę Barnim I nadał je biskupom kamieńskim. Po reformacji dobra stały się domeną książęcą. Patronami kościoła byli kolejni właściciele i lennicy dóbr trzęsackich, m.in. Flemingowie. W 1513 roku Flemingowie odkupili od Knuthów ich część, stając się aż do połowy XVIII w. jedynymi właścicielami Trzęsacza i okolicznych ziem. Gotycki kościół (34) w Trzęsaczu wzniesiono z cegły w XV w., na fundamencie z kamieni polnych, na miejscu wcześniejszego, drewnianego, zbudowanego - jak głosi podanie - za czasów pierwszej misji biskupa Ottona w 1124 roku. Właściciele Trzęsacza przeznaczali na utrzymanie i remonty znaczne sumy. W 1658 roku Jerzy Kacper Fleming pokrył remont kościoła, a także partycypował w kosztach wyposażenia kościoła w nowe, renesansowe i barokowe sprzęty: ławy, stalle, ambonę, chrzcielnicę i architektoniczny ołtarz. W 1650 roku dobudowano drewnianą wieżę, która została strzaskana przez piorun 100 lat później. Podczas wojny siedmioletniej Rosjanie zdemolowali wnętrze kościoła i ograbili wieś. W 1818 roku po gwałtownym sztormie uszkodzoną wieżę rozebrano. Pierwotnie kościół znajdował się w odległości około 1,8-2 km od brzegu. W 1750 roku odległość ta zmniejszyła się do 58 m (morze pochłonęło trzy gospodarstwa leżące na północ od kościoła), w 1771 roku morze zabrało część cmentarza. Od tego momentu morze naprzeciwko ruin kościoła zaczęto nazywać "tonią umarłych". Następne lata przyniosły kolejne zniszczenia, a urwisko było coraz bliżej: w 1806 r. - 14,5 m, 1820 r. - 13 m, 1868 r. - tylko 1 m. Powyższe dane pozwalają na określenie, że tempo cofania się brzegu morskiego na przestrzeni ostatnich 200 lat wynosiło ok. 0,4 m rocznie. Brzeg próbowano zabezpieczyć przed morskim żywiołem matami z faszyny. Jednak prace te okazały się nieskuteczne. Okna od strony północnej zamurowano, aby szum morza i wichrów nie przeszkadzał w odprawianiu nabożeństw. Ostatni raz mszę odprawiono 2 sierpnia 1874 r., następnego dnia świątynię zamknięto. Po zamknięciu kościoła przystąpiono do ratowania cennego wyposażenia. Część przewieziono do katedry w Kamieniu Pomorskim (barokowy ołtarz główny (35) - ob. w kościele neogotyckim), a część wyposażenia trafiła do muzeum w Szczecinie i Berlinie. W 1900 roku obsunął się pierwszy fragment przypory. Rok później, morze zabrało resztę przykościelnego cmentarza, ścianę pn. i pn.-wsch., część zamknięcia prezbiterium. W 1903 - pn.-zach. narożnik kościoła, w 1909 - fragment muru zamykającego prezbiterium, w 1913 - pn. partię fasady, w 1922 - jej część pd., w 1930 - kolejny fragment zamknięcia prezbiterium, w 1956 - pd.-zach. narożnik wraz z przyporą, w 1973 - runął do morza kolejny fragment prezbiterium, w 1975 - osunął się niewielki kawałek zach. ściany pd. W wyniku zimowych sztormów, 1 lutego 1994 roku do morza runęła połowa ściany południowej. Obecnie z kościoła pozostało niewiele: połowa ściany południowej i mały fragment prezbiterium. Przy ruinach rosną dwa jesiony "Wyklęte" o obw. 370 i 345 cm, pomniki przyrody. W 2001 roku rozpoczęto zabezpieczanie resztek kościoła na klifie. Podstawa klifu zabezpieczona została umocnieniem (dł. 80 m) wykonanym tzw. techniką gabonową, polegającą na umieszczaniu u podstawy skarpy i na zboczu koszy siatkowych wypełnionych kamieniami, następnie położono na zbocze skarpy okładzinę metodą Green Terramesh, czyli obłożono zbocze materacami z siatki wypełnionymi ziemią, na której wyrośnie trawa i rośliny wzmacniające stok. Obok ruin kościoła znajdują się schody umożliwiające zejście na wąską plażę. Widok z plaży na aktywny brzeg klifowy umożliwia analizę budowy geologicznej. Występują tutaj trzy podstawowe rodzaje osadów: glina szara, glina brązowa oraz pokrywowe piaski eoliczne. Glina szara utożsamiana jest ze zlodowaceniem środkowopolskim, zaś glina brązowa zalegająca wyżej ze zlodowaceniem bałtyckim. Piaski eoliczne są dowodem na to, że rzeźba polodowcowa u schyłku plejstocenu ulegała przemodelowaniu przez procesy wiatrowe w zimnym klimacie subarktycznym. W glinie oraz na plaży znajdują się liczne głazy o różnej średnicy i stopniu obtoczenia. U stóp klifu widoczne są lokalnie nisze abrazyjne powstałe wskutek uderzania fal morskich o stromy brzeg. Na klifie możemy również obserwować współczesne procesy stokowe, takie jak: osuwanie, spełzywanie oraz odpadanie. Lokalnie u stóp klifu widoczne są wysięki wody i niewielkie źródła. W Trzęsaczu można również zobaczyć zespół pałacowoparkowy z XIX wieku (obecnie hotel). W parku rosną unikatowe drzewa: jawor zrośnięty z jesionem, lipy o obwodzie do 585 cm, buk purpurowy, cyprysiki - Lawsona i groszkowy. Za zabudowaniami gospodarczymi rośnie 14 grabów o obw. pnia powyżej 200 cm, największy - 350 cm. Jest to jedno z największych w Polsce stanowisk starych grabów.